Digitaal geld kan net zo privé zijn als contant geld, blijkt uit onderzoek

BIS onderzoekt privacy van digitaal geld

De BIS onderzocht in het project Aurum Phase 2 hoe digitale betalingen mogelijk zijn zonder dat banken en andere partijen alle persoonlijke gegevens kunnen bekijken.

De onderzoekers ontwikkelden een prototype dat betalingen verwerkt en tegelijkertijd gevoelige informatie beschermt. Daarbij zoeken ze naar een balans tussen privacy en de mogelijkheid om financiële transacties te controleren.

Bij contant geld blijft een betaling meestal privé. Wie een briefje van 20 euro aan iemand geeft, laat niet automatisch een digitaal spoor achter. Bij elektronische betalingen bewaren banken doorgaans wel gegevens over de betrokken partijen.

Volgens de BIS kunnen nieuwe privacytechnieken dit verschil verkleinen. Het onderzoek laat zien dat digitaal geld een vergelijkbaar niveau van privacy kan bereiken als contant geld.

Toch is de technologie volgens de onderzoekers nog niet klaar voor grootschalig gebruik.

Datalekken bij banken blijven een risico

Een belangrijk aandachtspunt is de beveiliging van klantgegevens bij banken.

Wanneer hackers toegang krijgen tot de systemen van een bank, kunnen zij mogelijk persoonlijke informatie van klanten achterhalen. Het prototype van de BIS beperkt de gevolgen van zo’n aanval.

Een beveiligingslek bij één bank geeft aanvallers namelijk niet automatisch toegang tot de identiteit van klanten bij andere betrokken banken.

Ook de beveiliging van het netwerk zelf biedt bescherming. Het systeem gebruikt validators, technische onderdelen die controleren of transacties geldig zijn.

Volgens de BIS kunnen hackers die alleen een validator binnendringen niet direct de identiteit van gebruikers achterhalen.

Dat betekent niet dat het systeem volledig veilig is. Banken bewaren nog steeds gevoelige klantgegevens en blijven daardoor een aantrekkelijk doelwit voor cybercriminelen.

Wat is digitaal centralebankgeld?

Het BIS-onderzoek richt zich op een central bank digital currency (CBDC). Dit is digitaal geld dat een centrale bank uitgeeft.

Een bekend Europees voorbeeld is de digitale euro, die de Europese Centrale Bank onderzoekt.

Een CBDC verschilt van cryptomunten zoals Bitcoin (BTC). Bitcoin werkt via een gedecentraliseerd netwerk zonder centrale uitgever. Bij een CBDC bepaalt de centrale bank mede hoe het systeem functioneert.

Dat verschil speelt een belangrijke rol in de discussie over privacy.

Bij Bitcoin zijn transacties openbaar op de blockchain, hoewel de identiteit achter een walletadres niet altijd bekend is. Een CBDC kan juist technieken gebruiken om betaalgegevens af te schermen.

Hoeveel privacy gebruikers daadwerkelijk krijgen, hangt uiteindelijk af van het technische ontwerp en de geldende regelgeving.

Zorgen over controle door centrale banken

Naast datalekken bestaat er discussie over de mogelijkheden die digitaal centralebankgeld aan overheden geeft.

Critici vrezen dat centrale banken met een CBDC meer inzicht krijgen in het betaalgedrag van burgers. Ook bestaat de zorg dat overheden bepaalde transacties kunnen beperken.

Brazilië liet eerder zien waarom dit onderwerp gevoelig ligt.

In 2023 publiceerde de Braziliaanse centrale bank de broncode van haar CBDC-proefproject. Onderzoekers ontdekten daarin functies waarmee de centrale bank digitale tegoeden kon bevriezen of verminderen.

Dat betekent niet dat iedere CBDC dergelijke mogelijkheden krijgt. Het voorbeeld laat wel zien hoe belangrijk de technische keuzes achter digitaal geld zijn.

Ook in de Verenigde Staten speelt deze discussie. President Donald Trump ondertekende in januari 2025 een besluit dat Amerikaanse federale instanties verbiedt een CBDC op te zetten, uit te geven of te promoten, behalve waar de wet dit vereist.

De Amerikaanse regering wees daarbij onder meer op risico’s voor privacy en financiële stabiliteit.

Wat betekent dit voor de digitale euro?

Het onderzoek van de BIS is ook interessant voor de ontwikkeling van de digitale euro.

De Europese Centrale Bank onderzoekt hoe burgers in de toekomst rechtstreeks digitaal centralebankgeld kunnen gebruiken voor betalingen.

Privacy vormt daarbij een belangrijk onderdeel van het ontwerp. Gebruikers moeten digitaal kunnen betalen zonder onnodig persoonlijke informatie prijs te geven.

De bevindingen van Project Aurum laten zien dat technologie hierbij kan helpen. Tegelijkertijd benadrukt het onderzoek dat goede beveiliging bij banken noodzakelijk blijft.

Voor Nederlandse gebruikers draait het uiteindelijk om een eenvoudige vraag: biedt digitaal centralebankgeld dezelfde vrijheid en privacy als contant geld?

Het antwoord hangt niet alleen af van de techniek, maar ook van de regels die bepalen wie betaalgegevens mag bekijken en onder welke omstandigheden.

Conclusie

Digitaal geld kan volgens de BIS dezelfde privacy bieden als contant geld. Het nieuwe prototype laat zien dat persoonlijke gegevens beschermd kunnen blijven, zelfs wanneer bepaalde onderdelen van het netwerk worden aangevallen.

Toch vormen datalekken bij banken nog altijd een risico. Ook blijven vragen bestaan over de controle die centrale banken over digitale betalingen kunnen krijgen.

Voor de ontwikkeling van de digitale euro zijn deze resultaten belangrijk. De technologie biedt mogelijkheden, maar privacy en veiligheid moeten eerst voldoende gewaarborgd zijn.

Veelgestelde vragen

Is digitaal geld net zo anoniem als contant geld?

Niet automatisch. Volgens de BIS kunnen nieuwe privacytechnieken digitale betalingen vergelijkbare bescherming bieden. Hoeveel informatie zichtbaar blijft, hangt af van het ontwerp van het betaalsysteem.

Wat is het verschil tussen een CBDC en Bitcoin?

Een CBDC is digitaal geld dat een centrale bank uitgeeft. Bitcoin werkt zonder centrale uitgever via een gedecentraliseerd netwerk. Daardoor verschillen beide systemen in beheer, transparantie en controle.

Kan een centrale bank digitaal geld blokkeren?

Dat hangt af van de technische mogelijkheden en wettelijke regels. Sommige CBDC-systemen kunnen functies bevatten waarmee bevoegde partijen tegoeden bevriezen. Dat betekent niet dat iedere toekomstige CBDC deze mogelijkheden krijgt.